Search
  • Ludviggio Ggiatzŭltra

LO ARUMŬNÎSCO, UNA LLŬNGUA DIAZZATA DEN LO IZZULVITO?

Updated: Aug 18

«Himu armãneashti shi zburãscu armãneascã!»


Den rozo, zzona dîl palva arumŭnîsca.

Lo arumŭnîsco esê una llŭngua romanze apartinuempte dîl diascistema romanico dîl Iurte (usiogga dî la Romanìa oriemptal) palvata uggie par unas 250 000 persunas, prinzipalmŭnte bazzatas den los Balcanes. Adesta imbviorba esê puco conjuzita i suvuempte asimilata u cunfundita cun sea zzirmadia la llŭngua rumŭnîsca (palvata prinzipalmŭnte den Rumŭnìa i Moldavia).


Puco refiamata, nun tutos los lingŭistas se acurdân cun iadvio a seo estatuto: existân duo opiniunes, dî un malggie, se pempzâ que lo arumŭnîsco esê un dialecto dîl rumŭnîsco, dî utro, se zzezquê que esê un idioma den parte ŭntiorca. Nunobstante, llò suvre que ambos grupos putrivezquên esê za zzezer que las duo imbviorbas provenên dî un trunco comun qualificato dî «proto-rumŭnîsco» (denuminato tambèn den puerchîsco «ŭlvaco»).


Lo arumŭnîsco se cunsiderâ quomî la primeria llŭngua den haverse dezzatzacata dîl ŭlvaco zpra lo seculo X den lo mieste dîl Danuvio. Uggie se escrivê par meggio dîl alfhabèto latinîsco var tambèn se escriviù cun los alfhabètos greco i cirilico. Haique remarcar la gran prezzempzia dî terminos dî origgèn hèlenica den èn.


Actualmŭnte, lo uzzagèn dî la imbviorba esê den declimno, notamŭnte par mèlze dî una estandartizzaziun dî aqueggia. Los diferemptes autzores que la utilizzàrun pra escrivir, merevo la escrivìrun seggŭnto la variante dî zzior reggiun.


Adesta llŭngua prezzemptâ particularitades que la diferempziâ mutzo dîl rumŭnîsco.

Acullà-nde qŭalcunas ggenerales (aplicalves den cazos prezizzos nun detaggiatos aqŭi):


Evoluziun dîl [p] den [k] (cheatrã cuntre piatră den rumŭnîsco < PETRA pra pèltra) Evoluziun dîl [b] den [g] (ghini cuntre bine den rumŭnîsco < BENE pra ben)

Evoluziun dîl [m] den [nj] (njercuri cuntre miercuri den rumŭnîsco < MERCURI pra muercludia)

Evoluziun dîl [k] den [ts] (tser cuntre cer den rumŭnîsco < CAELU pra cièlo)

Evoluziun dîl [f] den [h] (hilju cuntre fiu den rumŭnîsco < FILIU pra figgio)

Evoluziun dîl [v] den [j] (yinu cuntre vin den rumŭnîsco < VENIO pra venco) Evoluziun dîl [u] den [v] u [f] (alavdu/caftu cuntre laud/caut den rumŭnîsco < LAUDO/CAUTO pra luo/zciuto)


Uggie, lo arumŭnîsco se utilizzâ par artistas pra cumpuzzar canziunes u revisitrŭ-nde antiqŭas: esê lo cazo dîl grupo Pindu u dî la cantatora Elena Gheorghe. Suvuempte, las canziunes denesta imbviorba purtân lo nume dî machedoneascã (mazedonianîsca).


Ludviggio Ggiatzŭltra


43 views0 comments

Recent Posts

See All